نامجو در چهاراه سنت و نوگرائی، در پیچ و خم نگرشی فرانو
نویسنده: نصیر مشکوری
محسن نامجو همیشه راه خاص خود را پیموده است. راهی که از چهارراه سنت و نوگرایی نیز می گذرد و در پیچ و خم نگرشی فرانو معنی جهانی می یابد. او شاید از معدود موسیقیدانانی باشد که تلفیق را در چیدمان سازها و نغمه های ناهمگون در کنار هم نمی داند بلکه در آنچه خصوصیات مشترک فرهنگ هاست از درون نغمه ها و لابلای گام ها دریافته و کشف کرده است. نه غربی است نه در گیر ایرانی بودن. موسیقی او سنت شکن و امروزیست در نتیجه معترض است
موسیقی محسن نامجو همزمان که ریشه در موسیقی ایرانی دارد، برخی از ویژگی های عمومی موسیقی مردم پسند معاصر مانند بلوز، جاز و پاپ را نیز بطور عمده در بر می گیرد. آن ویژگی ها از این قرارند
شیوهٔ آواز خوانی آزاد و ترکیبی۱
۲ استفاده از ترکیبات و سخترهای موسیقیایی امروزی بوسیله سازهای الکترونیکی و آکوستیک ایرانی و غربی در فرمی تلفیقی
۳ ترانه سرایی بیپروا و پست مدرن و حتی تلفیق اشعار شاعران مرف کلاسیک و مدرن با شعر خود در ترجمانی متفاوت
محسن نامجو با آگاهی و با استفاده از این عناصر -- به عنوان راه حلّی آزاد -- از خصوصیات موسیقایی و علائم فرهنگی آشنا و موجود در موسیقی و آوازخوانی ایرانی نیز بهره گرفته و به بیانی شخصی و ویژه دست یافته است. آن خصوصیات مورد نظر در واقع بخش وسیعی از سبک های موسیقی مردم پسند ایرانی است که در فرهنگ عوام جا افتاده است مانند: خراباتی خوانی، نوحه خوانی، انواع آوازهای سنتی و پاپ و همچنین صداهایی انتزاعی و حتی تقلید صدای حیوانات بر ریتم های متنوعی از سبک های جاز، راک، بلوز تا سنتی ایرانی، کوچه بازاری، محلی و خالتور و غیره. تمام این شیوه ها و آواها در کمپوزیسیون های مختلف از معنا و محتوا تهی و به پدیده هایی عینی تبدیل شده تا در چیدمانی مفهومی به نقطه ای از همآمیزی گستاخانه و اکسپرسیونیستی برسد. به همین خاطر در آثار این خواننده/نوازنده میتوان شنونده نغمه هایی آشنا ولی امروزین و متفاوت بود
در کل بینش و پشوانۀ آثار نامجو و ویژگی موسیقی او، بی مرزی و رهایی وی از قید و بندها می باشد، همزمان که خصوصیات فرهنگی خود را نیز با کمال میل حفظ می کند. در حقیقت بیانی آزاد را وارد فرهنگی می کند که هنوز پایبند به قوانین کهنه ساختاری خود است. موسیقی او دگراندیش است و معترض اما هیجانانگیز و امروزیست. نه مقلد است و نه دنباله رو. موسیقی او از دل فرهنگ عام زاده می شود، آن را به چالش و نقد می کشد، هویتی نو می دهد و به راحتی می تواند در دل عام مردم جا باز کند. موسیقی او دیگر تلفیقی نیست بلکه سر آغاز مرحله نهایی آن یعنی تولد موسیقی ناب مردم پسند نوین ایرانی است
بینش موسیقایی محسن نامجو رویکردیست جهت خروج از محدوده فرهنگ ها و مرزبندی های جغرافیایی و بیان موجودیت فردی او به عنوان یک انسان امروزی با آداب و فرهنگ ایرانی که جهان را خانه خویش می داند. موسیقی وی بزرگداشت ایرانی بودن است بی آنکه در بلندگوهای ناسیونالیسمْ حنجره آگاه خود را پاره کند.
آنچه آثار محسن نامجو به ما پیشنهاد میکند این است که هنر و موسیقی مردم پسند امروزی در ایران بهتر است بر اساس هویت ملی و فرهنگی ما پایه ریزی شود، چرا که خصوصیات فرهنگی ما و شرایط اجتماعی ما کماکان ریشه در معیارهای فرهنگی مختص کشورمان دارد و اگر قرار است تحول یابد و یا جنبشی هنری اعتراضی و همه گیر خلق شود، باید از دل همین فرهنگ سالخورده و سالدیده زائیده شود، فرهنگی ریشه دار که نه تنها به دلایل تاریخی عناصری مانند اعتراض و انتقاد در آن همیشه سرکوب شده بلکه هنرمندی تربیت می کند که دنباله رو و مطیع استاد و سنت اوست. فرهنگی که درونگراست و برای حفظ تمامیت خود همیشه مقاومت کرده و به نوعی بنیادی محافظه کار شده
باید در نظر داشت دوباره نگری و معیارگریزی فرهنگی که در واژگان موسیقی جوانان امروزی به آن اعتراض گفته می شود از جمله ویژهگی های بارز موسیقی امروز است. این آن دیدگاهی است که محسن نامجو مدتهاست به آن رسیده و در آثارش هویداست
This article was first prepared for and published by Beshkan.co.uk
